Ortaklık kurarken sorulacak yedi soru

Bozulan ortaklıkların ortak noktası şu: taraflardan hiçbiri kötü niyetli değildi. Sadece aynı şeyi anladıklarını sanıyorlardı. Aşağıdaki yedi sorunun yazılı cevabı yoksa ortaklık kurulmuş sayılmaz.

1. Kim ne yapıyor?

"Beraber yürütürüz" bir iş bölümü değil. Hangi kararı kimin tek başına alabileceği net olmalı. Özellikle şu üçü: işe alma, harcama, fiyatlandırma. Bu üçünde iki imza gerekiyorsa şirket yavaşlar; hiç imza gerekmiyorsa şirket dağılır.

2. Kim ne kadar çalışıyor?

Eşit hisse, eşit emek anlamına gelmiyor. Biri tam zamanlı, diğeri akşamları katkı veriyorsa bunun hisseye yansıması baştan konuşulmalı. Konuşulmazsa iki yıl sonra kendiliğinden konuşulur — ve o zaman adı "kavga" olur.

3. Para ne zaman çıkar?

Şirket kâra geçtiğinde ne olacak? Kâr dağıtılacak mı, yatırıma mı dönecek? Ortaklardan birinin nakde ihtiyacı diğerinden fazlaysa bu, iyi niyetle çözülecek bir konu değil; kuralla çözülecek bir konu.

Ortaklıkta en pahalı cümle "onu sonra hallederiz"dir.

4. Biri çıkmak isterse ne olur?

Bu soruyu kuruluşta sormak kötümserlik değil, sigorta. Cevaplanması gerekenler: hisse kime satılır, fiyat nasıl belirlenir, kalan ortağın öncelikli alım hakkı var mı, ödeme kaç taksitte yapılır.

Fiyat formülünü kurarken yazın. Ayrılık anında yazmaya kalkarsanız iki taraf da kendi lehine bir formül önerir ve iş mahkemeye gider.

5. Biri kötü performans gösterirse ne olur?

Bir ortağın çalışmayı bırakması, hissesini bırakması anlamına gelmiyor. Bunu engelleyen mekanizma hak ediş takvimi (vesting): hisse zamana yayılarak hak edilir. Ortaklık bir yıl sonra biterse, hisse de o kadar hak edilmiş olur.

Türkiye'de bu mekanizma az kullanılıyor ve eksikliği çok pahalıya patlıyor.

6. Aynı şeyi mi kurmak istiyoruz?

Biri "beş yılda satıp çıkalım" diye düşünürken diğeri "ömür boyu sürecek bir kurum" düşünüyorsa, her karar çatışacak. Yatırım almak, borçlanmak, hızlı büyümek — hepsi bu hedefe göre değişir.

Bunu bir cümlede yazın ve ikiniz de imzalayın: "Bu şirketi … olsun diye kuruyoruz."

7. Anlaşamazsak kim karar verir?

%50-%50 ortaklık, anlaşmazlık anında %0-%0 demektir. Kilidi açacak bir mekanizma olmalı: bir konuda son sözü kimin söyleyeceği, ya da tıkanmayı çözecek üçüncü bir isim.

Bunların hepsi yazılı olmalı

Güven, yazmamak için bir gerekçe değil. Tam tersi: yazmak güvenin korunma biçimi. İyi bir ortaklık sözleşmesi kimsenin bir daha açmadığı bir belgedir — ama açılması gerektiği gün, şirketin tamamını kurtarır.

Aynı disiplini işe alımda da kuruyoruz; grup ölçeğinde işe alım yazısında anlattım.